Stichting Spoorverleden Drachten

Oude verhalen

LEEK (18 oktober 1984): Leek, een dorp onder de rook van Groningen en een relatief rustig dorp. Zo nu en dan springt er een stoplicht op groen, rijdt een auto of fietser voorbij of wordt een deur geopend. Er is altijd wel wat te doen. Opeens, zo rond de klok van tien uur, wordt de rust in het dorp echter wreed verstoord. Gierende remmen, scheldende mensen, motorgeronk, getoeter….. Wat is hier toch in vredesnaam aan de hand? Een verschrikte automobilist ziet een locomotief in de binnenspiegel opdoemen, een beduusde fietser voelt de warmte van een zwaar ronkende dieselmotor. Dit kan toch niet waar zijn? Hier rijdt toch niet zomaar een trein over de straat. Niks is minder waar. Een dagelijks terugkerend festijn voor de doorgewinterde dorpelingen. Iedere werkdag wringt de goederentrein van de Nederlandse Spoorwegen zich door de straten van Leek, op weg van Groningen naar Drachten. De goederentrein rijdt toeterend over de hoofdstraat van Leek. Soms moet de trein even wachten voor een fietser of automobilist die wil oversteken.

Op hetzelfde moment staat bij de Folgeren te Drachten een jongetje uit Tytsjerk te wachten op de goederentrein. "Mem stiet al klear mei it fototastel." Na een half uur is het gegons van een dieselmotor en getoeter te horen in de verte. De trein rijdt nu waarschijnlijk langs de Folgersterloane, alwaar de machinist bij iedere uitrit (van een particuliere woning) de schuif van de claxon opentrekt. Het hart van het knaapje begint al harder te kloppen, het gegons van de dieselmotor komt steeds dichterbij! Dan eindelijk komt diesellocomotief 2408 om de bocht. De trein komt piepend en knarsend tot stilstand voor de spoorwegovergang in de Folgeren. "Mem hat al in moaie foto makke". De bijrijder stapt van de locomotief en bedient de knipperlichtinstallatie van de spoorwegovergang. Daarna trapt de machinist weer stevig op het gaspedaal en komt de goederentrein met de diesellocomotief op kop zwaar brullend op gang. Het knaapje begint te tellen: 1….2…3…4. Nou, ja niet vreemd dat ze het goederenspoortje gaan sluiten. Dit stelt natuurlijk echt weinig meer voor. Zoveel moeite voor 4 wagons! Waarschijnlijk maar voor één klant: Philips Drachten. Hoe is het allemaal echter begonnen met het lijntje Groningen-Drachten en de spoorse activiteiten rond Drachten?

Al in 1884 reden stoomtrams van Heerenveen naar Drachten. Vanaf 1896 kon men met de stoomtram vanuit Drachten naar Sumar en in 1913 reed de stoomtram van Drachten via Sumar en Burgum naar Veenwouden en Dokkum. In datzelfde jaar werd de stoomtramlijn Drachten-Groningen geopend. De lijnen werden geëxploiteerd door de NTM (Nederlandse Tramweg-Maatschappij). De NTM exploiteerde een net van totaal 297 km aan tramlijnen in Friesland. Het ging goed met het trambedrijf tot vlak voor de oorlog de bus en de auto als grote concurrenten kwamen opzetten. Al in 1939 werden een aantal tramlijnen gesloten. De Drachtster diensten overleefden de 2de wereldoorlog, maar in 1947 viel toch het doek voor de stoomtrams in de richtingen Heerenveen en Veenwouden. De stoomtram van Drachten naar Groningen hield het nog een jaartje uit. Op 8 mei 1948 reed dan toch helaas de laatste stoomtram van Drachten naar Groningen. De Nederlandse Spoorwegen hadden op 5 oktober 1947 de goederendienst al overgenomen.

Van een gehele sluiting van de lijn Groningen-Drachten was dus nog geen sprake. De NS reed iedere werkdag één goederentrein en deed onderweg de laad- en losplaatsen Roden, Leek, Marum-Oost en Drachten (vooral Philips) aan. De NS-goederentrein reed over het oude tracé van de tram en zodoende kon men de trein een groot gedeelte van de route langs de weg en soms zelfs, zoals in Leek, op de weg aantreffen. Tot in de jaren zeventig liep de treindienst goed en werden soms best lange treinen samengesteld. Begin jaren tachtig zette zich echter een sterke daling in en Philips Drachten was nog de enige klant die overbleef. Niet genoeg voor een gezonde exploitatie. Gemeente Smallingerland heeft zich nog ingezet voor meer vracht over het spoor (o.a. onderhandelingen met de toenmalige CAF). De onderhandelingen liepen echter stuk op de hoge vrachtprijs die de NS vroeg (tweemaal de tonprijs van de binnenvaart). Uiteindelijk viel het doek voor het 'Philips-treintje' in juni 1985. In september 1987 werden de rails en daarmee de laatste herinnering aan een rijk spoorverleden in Drachten verwijderd.

Het viaduct in de A7 bij Marum, de spoordijk bij Marum, de "nieuwe spoorwegovergang" bij de Folgeren, het baanlichaam ter plaatse van het nieuwe uitbreidingsplan Burmania-Vrijburgh en de grote deur in de fabriekshal aan de Noorderhogeweg (die uitkomt op een grasveld) herinneren aan de oude spoorlijn. Door het verwijderen van de rails is Drachten één van de grootste plaatsen geworden in Nederland zonder spoorrails en treinstation. Wat een 'eer' voor ons Drachten! Hopelijk komt er in de toekomst langs Drachten weer een trein te rijden. Via een ander tracé dan de oude tramlijnen van weleer, maar dat mag de pret voor de spoorweglievelingen niet drukken.

Geschreven in 2011 door "het knaapje uit Tytsjerk" (ook wel Date Jan de Vries genoemd) dat nu met nog een aantal treinenliefhebbers een mooie locomotief naar Drachten heeft gehaald namens de Stichting Spoorverleden Drachten.